Soru
Bir öğrenci 'kitap' sözcüğüne yönelik ek getirirken 'kitap-a' yerine 'kitab-a' yazımını mı yoksa 'kitap-a'yı mı seçmesi gerektiğini karıştırıyor; sözcüğün kalın ünlülü son hecesi (a) dikkate alındığında ekin ünlüsü nasıl belirlenmelidir ve bu seçim hangi genel kurala dayanır?
Çevirmek için karta dokununCevap
Büyük ünlü uyumuna göre bir Türkçe sözcükte ilk hecedeki ünlü kalınsa (a, ı, o, u) kendisinden sonraki hecelerdeki ünlüler de kalın, incese (e, i, ö, ü) sonraki ünlüler de ince olmalıdır; ekin ünlüsü sözcüğün SON HECESİNDEKİ ünlünün kalınlık-incelik özelliğine göre seçilir. 'Kitap' sözcüğünün son (ve tek) hecesi kalın 'a' ünlüsü taşıdığından yönelme hâli eki de kalın biçimiyle '-a' olarak gelir: kitab-a değil kitap-a (p/b değişimi ayrı bir kural olan ünsüz yumuşamasıyla ilgilidir, burada 'kitaba' yazılır çünkü p sesi ünlü ile karşılaşınca yumuşar). Kural ihlali örneği: 'kitap-e' yazmak hem büyük ünlü uyumuna hem gerçek kullanıma aykırıdır.
Geri çevirmek için karta dokunun